Arkeoloji Bölümü

    NEVŞEHİR ÜRGÜP VE DAMSA VADİSİ YÜZEY ARAŞTIRMALARI (NÜDYA)

Kapadokya Bölgesi’nin merkezinde yer alan Nevşehir gerek konumu gerekse coğrafi özellikleri ile Anadolu Arkeolojisi açısından büyük öneme sahiptir. Araştırmalar Nevşehir’in Paleolitik Çağ’dan günümüze kadar kesintisiz olarak iskân edildiğini göstermektedir. Bölge’nin araştırma tarihçesi 1800’lü yılların ikinci yarısına değin uzanmaktadır. Ancak Nevşehir’e ilişkin ilk kapsamlı araştırmalar 1980’li yılların başlarında görülmüştür. Nevşehir’de yüzey araştırması gerçekleştiren bilim insanları araştırma problemlerinin kapsamı doğrultusunda daha çok Avanos, Gülşehir, Acıgöl, Derinkuyu ve Hacıbektaş ilçeleri üzerinde yoğunlaşmıştır. Ürgüp bu araştırmalar kapsamında çok sınırlı olarak gezilmiş ve bu duruma bağlı olarak bölgenin protohistorik dönemlerine ilişkin verilerde sınırlı kalmıştır. Geç Hristiyanlık Dönemi üzerine yoğunlaşan araştırmacılar bölgenin protohistorik dönemine ilişkin potansiyelini belgelemişlerdir.

NÜDYA projesi Ürgüp ilçesi özelinde protohistorik dönemlere ilişkin eksik kalan verileri tamamlamayı amaçlamaktadır. Ürgüp’ün konumu, ticaret merkezlerine olan uzaklığı ve verimli arazileri göz önüne alındığında kronolojik olarak bir devamlılık olup olmadığı sorusu akla gelmektedir. Özellikle Erken Tunç Çağı’nda gelişen ve Asur Ticaret Kolonileri Çağı ile birlikte resmiyet kazanan Anadolu ve Mezopotamya arasındaki ticaret ağı yol güzergahlarının coğrafi koşulların olanak sağladığı doğal geçitler üzerinde yer alması, bu yolların çağlar boyunca kullanıldığını gözler önüne sermiştir. Pers Dönemi’nde “Kral Yolu” olarak adlandırılan ticaret yolu içerisinde Ürgüp’ün yer aldığı bilinmektedir. Aynı güzergâh Roma ve Bizans Dönemi’nde de kullanılmıştır. Asur Ticaret Kolonileri Çağı’nda ticaretin başkenti olarak kabul edilen Kayseri Kültepe ile Ürgüp’ün birbirlerine olan yakın konumları göz önüne alındığında aynı yol güzergahlarının bu dönem içerisinde de kullanılmış olma olasılığı gündeme gelmektedir. Bu nedenlerden ötürü 2025 yılında Ürgüp’te Neolitik Çağ’dan Demir Çağ’ın sonuna tarihlenen yerleşimlerin tespit edilmesi üzerine bir proje hazırlanmış; Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın izni; üniversitemiz Rektörlüğü ile İhtisaslaşma Koordinatörlüğü’nün destekleriyle 2026 yılı haziran ayında projeye başlanmıştır. NEVÜ Arkeoloji Bölüm üyesi Dr. Öğr. Üyesi Tuğçe Şener başkanlığında gerçekleştirilen araştırmalara Doç. Dr. Bilsen Şerife Özdemir, Doç. Dr. Fevzi Volkan Güngördü, Dr. Filiz İlhan ve Arkeoloji Bölümü lisans öğrencileri katılım sağlamıştır. Üç yıl boyunca devam edecek projede Ürgüp’ün protohistorik yerleşimlerinin ve antik yol güzergahlarının tespit edilmesi ve elde edilen verilerin dijitalleştirilmesi hedeflenmektedir.